I. Abort

سقط (جنین)

از پایه های حرکت فمنیستی، حق زن در کنترل مراحل تولید مثلی اش با توسل به تکنولوژیهای تولید مثل همچون جلوگیری از حاملگی، سقط، و عقیم سازی است. اما در بین اینها سقط (جنین) از حساسترین و بحث برانگیزترین مقولات است. چرا که سقط به منزله پایان دادن به زندگی یک جنین است. اگرچه مبارزه برای حق سقط نقطه تمرکزی برای جنبش موج دوم بود، اما بحث همچنان ادامه دارد و به نتیجه نرسیده است. در مقابل فمنیست ها، طرفداران جنبش زندگی و انجمن های مذهبی طرفدار حقوق جنین صف کشیده اند که معتقدند جنین باید بدون توجه و لحاظ خواسته های مادر مورد حفاظت و پشتیبانی قرار گیرد. اگرچه همه فمنیست ها آشکارا بر حق سقط جنین برای مادر صحه نمی گذارند، اما به هر حال از نقطه نظر یک فمنیست مادر در اولویت است و زن حق دارد مسئولیت مادری اش را با آزادی کامل انتخاب کند. اخیرا فمنیست های رادیکالی چون آدرین رایش مدعی شده اند که سقط (جنین) یکی دیگر از ابزارهای تسلط مردانه است که به مردان اجازه می دهد کارکرد تولید مثلی زنان را کنترل کنند.

نسیم خلیلی یکی از داستان نویسان جوان و پرشور نسل ماست که بتازگی اولین مجموعه داستان کوتاه های خود را تحت عنوان «قاب عکس» منتشر کرده است. نسیم که از آرمانگرایی ناامید و سرخورده – که شاید نمونه اش را در بسیاری از هم نسلیهای ما پس از پدیده دوم خ. سراغ داشته باشید، به نوعی خودآگاه منفعل و دچار سرنوشت روی آورده. و از این روست که جسارتا زبان ادبی شدیدا «زن گرا»، اعتراف گونه و بشدت بومی او را که با گونه ای خودآگاهی تاریخی از دریچه نگاه یک زن همراه شده است را به نوعی مقابله منفی تعبیر می کنم. آثار او عمدتا در ژانر فمنیسم نوتاریخی قابل بررسی اند: شخصیت اصلی عمده داستان های او زنهایی هستند بی مرکز و در تنازع ابدی میان نیمه عرفان زده شرقی و تسلیم محض، و نیمه غربی شده، آسیب دیده از هجوم تمدن و عاصی که می کوشند مرکزیت و هویت از دست رفته خود را در این میدان تاخت و تاز بیگانه خودی و ناخودی باز پس گیرند.

لیکن متاسفانه متن غنی او با وجود پتانسیل های ادبی بالا همچون بسیاری حرکتهای دیگر مورد بی مهری قرار گرفت که یک دلیل آن شاید جوان بودن نویسنده است. و شاید هیچکس مایل به خطر کردن و سرمایه گذاری روی اولین کتاب یک جوان گمنام نباشد. من اما داستان آهوی خاکستری از کتاب قاب عکس او را برگزیده ام – که ایمان دارم قلم او اگر از خیلی ها قوی تر نباشد ناتوان تر هم نیست - و در اینجا به بررسی و تحلیل متن از منظر شکل گرایی روسی می پردازم. (قبل از خواندن متن پیش رو توصیه می کنم داستان نسیم را حتما بخوانید و از خودتان بپرسید راوی داستان چه کسی است؟ و مخاطب او کیست؟ و حتما به این سوال فکر کنید که چه عاملی در متن آنرا تا این حد غیر معمول جلوه داده و شما را به ادامه خواندن تشویق می کند؟ درباره شخصیت گوینده و مخاطبش فکر کنید، آنها را در ذهن خود مجسم کنید، به جنسیت، سن، قومیت، و ... حتی دوره تاریخی اش بیندیشید.)

اطلاعیه 1- سلسله نشست های علمی گروه نمایش و ادبیات نمایشی

            فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران

            نشست چهارم

تئاتر تلویزیونی در ایران

            سخنران: داریوش مودبیان

زمان: روز شنبه 14 مردادماه 1385، ساعت 17

مکان: خ ولیعصر – ضلع جنوبی پارک ساعی – پلاک 1101- سالن اجتماعات فرهنگستان هنر

اطلاعیه 2- معاونت علمی-پژوهشی فرهنگستان هنر

نقد و بررسی کتاب دائوی نقاشی

با حضور:

            امیرمازیار-نوشین دخت نفیسی-حبیب الله آیت اللهی- مهدی حسینی و مهرداد احمدیان

زمان: دوشنبه 16 مردادماه 1385- ساعت 17

مکان: خ ولیعصر – ضلع جنوبی پارک ساعی – پلاک 1101- سالن اجتماعات فرهنگستان هنر

اطلاعیه 3- معاونت علمی-پژوهشی فرهنگستان هنر

جلسه سخنرانی

تاثیرات روانشناسانه هنر مدرن

نئوفیگورائیسم و نئوابژکتیویسم

با حضور:

            مهرداد احمدیان و حبیب الله درخشانی

زمان: چهارشنبه 18 مردادماه 1385- ساعت 17.

مکان: خ ولیعصر – ضلع جنوبی پارک ساعی – پلاک 1101- سالن اجتماعات فرهنگستان هنر

اطلاعیه 4- معاونت علمی پژوهشی فرهنگستان هنر در نظر دارد کارگاه یک روزه ای با عنوان «نقد تکوینی» را با حضور آقایان دکتر بهمن نامور مطلق و دکتر شکرالله اسداللهی برگزار نماید. علاقمندان جهت ثبت نام در این کارگاه با شماره 15-88553914 اداره پژوهش های کاربردی تماس حاصل نمایند.

زمان برگزاری:

            پنج شنبه 9 شهریورماه 1385- ساعت 10 الی 16.

مکان: خ ولیعصر – ضلع جنوبی پارک ساعی – پلاک 1101- سالن اجتماعات فرهنگستان هنر

اطلاعیه5- گردهمایی مکتب اصفهان

            همایش نگارگری مکتب اصفهان

            همایش خوشنویسی مکتب اصفهان

            همایش هنرهای صناعتی مکتب اصفهان

            همایش موسیقی مکتب اصفهان دوره صفویه

            همایش هنرهای نمایشی مکتب اصفهان

            همایش معماری و شهرسازی اصفهان

            همایش مکتب حکمی هنری اصفهان

            همایش ادبیات مکتب اصفهان

مهلت ارسال مقالات تا 15 مهرماه 1385

نشانی دبیرخانه همایش: خ فلسطین جنوبی، خ لقمان الدوله ادهم، بن بست بوذرجمهر، پلاک 23، فرهنگستان هنر، دبیرخانه همایشها

تلفن: 4-66951650

آغاز مکتب فرمالیسم یا همان «شکل گرایی روسی» را بعنوان یک نظریه مستقل و متمایز باید در مسکو و پتروگراد دهه دوم فرن بیستم جستجو کنیم. در آن زمان این مکتب را به سخره «شکل گرایی» Formalism نامیدند چرا که تاکید افراطی این مکتب بر الگوهای ظاهری متن،  شکل، فنون ادبی و عریان سازی مهارت و چرخش قلم نویسنده را به قیمت از دست رفتن محتوا و ارزشهای اجتماعی اثر می دانستند. از میان نمایندگان پیشرو این نهضت ادبی می توان به بوریس ایکنباوم Eichenbaum، ویکتور اشکلوفسکی Shklovsky، و رامان یاکوبسن Jakobson اشاره کرد. این نهضت برغم سرکوب در اوایل دهه سی بدست نیروی دولت جماهیر شوروی به حیات خود در قالب اعضای حلقه زبانشانسان پراگ ادامه داد و توسط آثار یاکوبسون و ولک Wellek به دانشگاههای امریکا هم رخنه کرد. مکتب «شکل گرایی» ادبیات را در ابتدا تنها نوع تخصصی شده زبان می داند، که تمایز و برتری آن – یا به اصطلاح شکل گرایان، «ادبیت» آن – حاصل فاصله گرفتن آشکار از زبان عادی است، زبانی که در آن تکنیک آگاهانه به نمایش در می آید. مقاله اشکلوفسکی با نام «هنر بعنوان تکنیک» یکی از نخستین بیانیه های مهم و تاثیرگذار نهضت شکل گرایی روسی بشمار می رود. در این مقاله، اشکلوفسکی به مقوله کلیدی «آشنایی زدایی» (یا عجیب یا ناآشنا جلوه دادن یک عنصر آشنا و روزمره) می پردازد. هنر زبان ادبی در آن است که ادراک های عادی شده و یا زبان تکراری شده را به شکلی عجیب و «ناآشنا» جلوه دهد. و بنابراین متنهایی با ارزش ترند که تکنیکهای ادبی خود را هرچه برهنه تر در معرض دیدگان خواننده بگذارند و از پرداختن به انگیزه های واقع گرا بپرهیزند. با اینکه شکل گرایی روسی به دلیل نپرداختن به عوامل انسانی و برون متنی در تعبیر و تفسیر متن بارها و شدیدا مورد انتقاد قرار گرفته است، بر این باورم که هنوز هم تنها روشی است که ما را قادر به کشف جادوی متن – بویژه متن مدرنیست و حتی پست مدرن – می کند،  چرا که به ما نویسندگان و منتقدان می آموزد چگونه دنیای پیرامون خود را با بیانی متفاوت و تازه تفسیر و ارائه کنیم. برای تعبیر و سنجش متن از نقطه نظر شکل گرایی روسی، ابتدا باید به دنبال هر نوع فاصله و تفاوت با زبان عادی باشیم، هرآنچه که خواننده را به خود جلب کند و به او تصویری بدیع و تازه از یک پدیده عادی شده ارائه دهد.

در ادامه بحث، به شرح مفصل تری از مکتب شکل گرایی روسی در آغاز و سیر تاریخی آن تا مکتب باختین و پس از آن خواهم پرداخت.