شبی که برای بـرنز برمیخیزند
گزارش:
فرنگیس قادری / لندن
25 ژانویه سالروز تولد رابرت برنز شاعر ملی اسکاتلند را در تمام بریتانیا و اروپا جشن میگیرند. رابرت برنز (1759- 1796) یا رابی آنطور که اسکاتلندیها صدایش میکنند به پسر شایستهی اسکاتلند یا خنیاگر آیشایر (محل تولدش) نیز معروف است. شهرت اصلیاش به سبب سرودن اشعار به لهجهی اسکاتلندی و گردآری و بازسازی فولکلور اسکاتلند است. منتقدین او را بنیانگذار رمانتیسیم انگلیس میدانند و ویلیام وردزورث کالریج و شلی بسیار تحت تاثیر وی بودند. اشعارش مملو از مدح طبیعت و جزییات زندگی روستایی است چراکه نیمی از عمر خود را به کشاورزی گذراند وتا قبل از آنکه در محفل ادبی ادینبرا راه یابد در روستایش ماند.
شعر برنز نشانگر آشنایی عمیق او با ادبیات کلاسیک انگلیسی، انجیل و آداب و رسوم و فولکلور اسکاتلندی است. تولد او دومین جشن ملی بریتانیا و حتی باشکوهتر از جشن سنت آندروز است. اگرچه جشن رسما شب 25 ژانویه برگزار میشود، ضیافت برن عملا از یک هفته قبل شروع می شود. این ضیافت که به افتخار تولد او است در بیشتر خانهها، کتابخانههای عمومی، مراکز شهر، هتلها و کافهها برپا است و با آیین و مراسم خاصی برگزار میشود. در واقع برنامهی مراسم رسمی و غیر رسمی به یک منوال است. پس از آن که مهمانان دور هم جمع میشوند میزبان نطق کوتاهی به خیرمقدم و یادآوری علت مهمانی ارایه میکند و سپس دعای شکرگزاری میخوانند و به روح برن تقدیم میکنند. شام غذای مخصوصی سرو میشود به نام «هاگیس» که دستور تهیهی آن مخصوص اسکاتلندیها است و در واقع غذای ملی آنها است اما هماکنون چون تهیهی آن مکانیزه شده همهجا یافت میشود. در این غذا دل و قلوه و جگر گوسفند را با گوشت چرخکرده، جو، ادویه و پیاز مخلوط میکنند و در شکم تمیز شدهی گاو یا گوسفند میریزند و سه ساعت میجوشانند و در نهایت چیزی شبیه سوسیس در میآید. اما جالب اینجا است که این غذای عجیب طی مراسمی همراه با موسیقی زنده و آواز توسط آشپز و چند نفر تا میز همراهی میشود. برن شعری در مدح هاگیس دارد که این شعر توسط یکی از میهمانان دکلمه میشود. پس از صرف شام یکی از میهمانان در مورد برن و اشعارش سخنرانی میکند و به نقد آنها میپردازد. این سنت نقد و بررسی اشعار در محافل دوستانه بسیار قابل تامل است. پس از پایان سخنرانی حضار معمولا تشکر میکنند و نظر میدهند. سپس یکی از مهمانان مرد از زن میزبان به خاطر تدارک مهمانی تشکر میکند و معمولا به بحث و تبادل نظر مخصوصا طنز راجع به زنان میانجامد که زنان بیپاسخ نمیگذارندش و در نهایت تبدیل به هجوی دو طرفه میشود اما هر دو بسیار محتاط عمل میکنند تا رنجش خاطری را سبب نشود. در پایان مراسم، حضار اشعاری از برنز را به آواز میخوانند که معمولا با رقص همراه میشود. این در حالی است که در بیرون در پارکها و خیابانهای اصلی شهر آتشبازی برپا است. این مراسم برای من که چند ماهی است به انگلیس آمدهام بسیار جالب بود. اما جالبتر از آن شیوهای است که مردم شاعران و ادیبانشان را ارج مینهند و شب تولدشان را این چنین جشن میگیرند. در کشور ما شب شعرها تنها در محافل ادبی و دانشگاهها برگزار میشود و در اینجا در چنین شبی تمام خانهها در شهر و روستا شب شعر است. راستی تولد حافظ و سعدی یا حتی شاملو و فروغ را به یاد داریم؟
